Ёритиш ҳам ички, ҳам ташқи маконларда муҳит яратишда, кўринишни яхшилашда ва кайфиятга таъсир қилишда ҳал қилувчи рол ўйнайди. Уни турли мезонларга кўра, масалан, ёритиш мақсади, ёруғлик манбаи ва ёруғлик тақсимоти бўйича таснифлаш мумкин. Қуйида ёритишнинг асосий турларига умумий назар ташлаймиз:
1. Табиий ёритиш
Табиий ёритиш, ёки одатда кундузги ёруғлик деб аталадиган ёруғлик, Қуёш ёки бошқа юлдузлар каби табиий ресурслар ёрдамида ҳосил бўладиган ёруғликдир. Бу соғлиқ ва нарх учун кўплаб фойдалари туфайли ёритишнинг муҳим элементидир. Бу самарали ва таъсирчан ёритиш манбаи бўлиб, айни пайтда Ер сайёрасида ҳаётни сақлаш учун жуда муҳимдир. Табиий ёритиш уйни ўзгартириб, атроф-муҳитнинг табиий гўзаллигини таъкидлайди. Табиий ёритиш табиий ранг ва иссиқликни таъминлаб, маконингизнинг умумий муҳитини яхшилайди. Агар уйингизда катта деразалар, эшиклар ёки осмон ойналари бўлса, кундузги ёруғликнинг назоратли кириб келиши мўжизалар яратиши мумкин. Бу мутлақо бепул, шунинг учун юқори электр тўловлари ҳақида ташвишланишингиз шарт эмас. Бундан ташқари, у атроф-муҳитга ҳеч қандай зарар келтирмайди. Бундан ташқари, табиий ёритишнинг бир қатор соғлиққа фойдалари бор. У танангизга Д витамини ишлаб чиқаришга ёрдам беради, юрак ритмини тартибга солади, кайфиятни яхшилайди, шунингдек, уй ичидаги зарарли микроблар ва бактерияларни ёъқ қилади. Тадқиқотлар шуни кўрсатадики, етарли миқдорда кундузги ёруғлик оладиган одамлар юқори самарадорликни намойиш этадилар.
2. Сунъий ёритиш
Сунъий ёритиш, табиий ёритишдан фарқли ўлароқ, олов, шам, электр энергияси ва бошқалар каби сунъий манбалар томонидан ишлаб чиқариладиган ёруғликни англатади. Замонавий технологиялар туфайли сунъий ёритиш идеал натижага эришиш учун осонгина бошқарилади. Маконингиз учун зарур бўлган бир қатор эффектларни яратиш учун ранг ҳарорати, ранг, ёрқинлик ва ёруғлик ёъналишини созлашингиз мумкин.
Сунъий ёритиш замонавий уйлар ва иш жойларида аста-секин муҳим воситага айланди. Хонангизда кўплаб деразалар бўлса ҳам, табиий ёруғлик етарли бўлмаслиги мумкин. Бу ҳаммом, ошхона ёки кабинет каби жойлар учун муаммо бўлиши мумкин, бу ерда сиз нима қилаётганингизни кўриш учун ёруғлик зарур. Айнан шу ерда сунъий ёритиш қоронгъу бурчакларни ёритиш ва тун бўйи маконни ёруғлик билан тўлдириш учун ёрдамга келади, шунингдек уни исталган жойга ўрнатиш мумкин. Қоронгъу ва ғамгин қиш кунларида ички маконда ҳам қуёш нури етишмайди. Бу кайфиятнинг ўзгаришига олиб келади ва кўпчилик одамлар илҳомланмагандек ҳис қила бошлайдилар. Худди шундай, ёруғлик етишмаслиги ўсимликларингизга ҳам таъсир қилади, уларнинг ўсишини секинлаштиради. Аммо сунъий ёритиш ёрдамида сиз бу муаммоларни осонгина ҳал қилишингиз мумкин. Сунъий ёритишнинг янги даври табиий ёритишни осонгина тақлид қилиш ва ўсимликларингиз ўсишига ёрдам берадиган лампаларни ўрнатиш имконини беради. Қачонлардир ёритиш устидан ҳеч қандай назоратга эга бўлмаган ҳолда яшаганимизни тасаввур қилиш деярли мумкин эмас!
3. Интеграциялашган ёритиш
Интеграциялашган ёритиш – бу ЛЕДлар тўғридан-тўғри ўрнатилган ёритгич. Лампаларнинг стандарт конфигурациясидан фарқли ўлароқ, интеграциялашган лампалар (масалан, LED) билан жиҳозланган ёритгичда оддий лампочкани алмаштириш имконияти ёъқ. Паст кучланишли ёки тармоқ электр тармоқларига уланиш интеграциялашган LED ёритгичлар орқали амалга оширилади. LED ёритгичларининг дизайни анъанавий ёритиш мосламаларининг дизайни билан таққосланади. Аммо LED лампалар билан ишлатиш мумкин бўлмаган бошқа анъанавий ёритгичлардан фарқли ўлароқ, улар айнан шу мақсадда махсус ишлаб чиқилган. Трековий ёритгичлар ва шип ёритгичлари бундай ёритгичларнинг бир неча мисолидир.
Ёритишнинг қўллаш соҳалари қандай?
Кундалик ҳаётда ёритиш кўплаб мақсадларда ишлатилади. Бугунги кунда табиий ва сунъий ёруғликсиз ҳаётни тасаввур қилишнинг иложи ёъқ. Архитекторлар ва интерер дизайнерлари яшовчиларнинг фаровонлигини таъминлаш учун ўз лойиҳаларида идеал ва етарли ёритишга алоҳида эътибор беришади.
Ёритишнинг иккита асосий қўллаш соҳаси мавжуд: турар жой ва тижорат ёритиш.
Турар жой ёритиши: Турар жой ёритиши уйингизнинг ички ва ташқи ёритилишини ўз ичига олади. Уйингизнинг идеал ёритилишига эришиш учун синчков режалаштириш ва лойиҳалаш талаб этилади. Тўғри ёритиш одамнинг ўз уйида ўзини қандай ҳис қилишига сезиларли даражада таъсир қилади. У уй эгаларига ўз уйларидан тўлиқ баҳраманд бўлиш имконини беради. У кичик хоналарни визуал жиҳатдан каттароқ ва қулайроқ қила олади. Турар жой ёритилишини лойиҳалашда кундузги ёруғликни интеграция қилиш ва бошқариш, кўп даражали ёритиш ва декоратив ёритиш каби омиллар ҳисобга олинади. Турар жой ёритилишини лойиҳалаш асосан уйингизда қулай муҳит яратишга қаратилган бўлса-да, энергия самарадорлиги ҳам унинг марказий қисмидир. Уйингиз учун тўғри ёритгичлар ва ёруғлик манбаларидан фойдаланиш жуда муҳим, чунки бу электр тўловларида сезиларли даражада тежашга ёрдам беради. Ажойиб ёритиш дизайни кўплаб элементларни ўз ичига олади, аммо якуний мақсад – уй эгасида фаровонлик ва қулайлик ҳиссини яратиш учун ёритишдан оқилона фойдаланишдир.
Тижорат ёритиши: Кўпинча одамлар маиший ва тижорат ёритилишини чалкаштириб юборишади, чунки улар деярли бир хил режалаштириш ва лойиҳалашни талаб қилади. Бироқ, содда қилиб айтганда, тижорат ёритишини меҳмонхоналар, ресторанлар, замонавий иш жойлари, шифохоналар ва бошқалар каби тижорат биноларида ишлатиладиган махсус ёритиш ечимлари деб тушуниш мумкин. Ёъллар, автомобил ёъллари ва бошқалар каби жамоат объектларини ёритиш учун ишлатиладиган ёритиш ҳам тижорат ёритиш тоифасига киради. Бундан ташқари, тижорат ёритиш ечимлари ёритиш мақсади ва нархи нуқтаи назаридан маиший ёритиш ечимларидан сезиларли даражада фарқ қилади. Тижорат ёритиши одатда техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш харажатлари каби юқори бошлангъич харажатларга эга, аммо маиший ёритишга нисбатан юқори чидамлилик, яхши энергия тежаш имкониятлари ва узоқ хизмат муддати билан ҳам ажралиб туради. Тижорат ёритишининг асосий мақсади – кўзларни ҳаддан ташқари зўриқмасдан вазифаларни бажариш, шунингдек, ходимлар учун қулай ва самарали иш муҳитини яратишдир. Замонавий офисларда бу мақсад учун махсус офис ёритгичлари ва ақлли ёритиш тобора кўпроқ ишлатилмоқда. Бу ёритгичлар етарлича ёругʻ, кўзни қамаштирмайди ва энергия тежамкор, чунки тижорат ёритишини узоқ вақт ёқиқ қолдириш керак. Етакчи тижорат ёритиш ишлаб чиқарувчилари тўғри ёритиш нафақат идеал ёритишни таъминлашини, балки ходимларнинг кайфиятини яхшилашга ва уларнинг самарадорлигини оширишга, улар учун хавфсиз ва қулай иш муҳитини яратишга ёрдам беришини таъкидлайдилар.
Ёритиш мосламалари нима?
Ёритиш мосламалари – бу сунъий ёруғлик ҳосил қилиш учун бирлаштирилган сунъий ёруғлик манбасининг турли элементларидир. Бу ерда биз ҳаётимизни тасаввур қилиш қийин бўлган иккита энг муҳим ёритиш мосламалари ҳақида гапирамиз. Энергия истеъмоли, ёритиш мосламалари ва лампалардаги катта инқилоб нафақат замонавий ҳаёт учун, балки ишчи кучи учун ҳам ёъл очди.
Лампочкалар
Лампочкаларни эслатмасдан электр ёритиш ҳақида гапириш мумкин эмас.
Қиздирма лампалар ва СФЛлар анча вақтдан бери мавжуд бўлса-да, ёритиш технологиясининг энг тез ривожланаётган тури ЛЕДлардир (Лигҳт Эмиттинг Диоде). Улар энергия истеъмоли ҳақидаги тасаввурни бутунлай ўзгартирди ва бозордаги энг энергия самарадор лампалар ҳисобланади. СФЛЛар сингари, LED лампаларнинг дастлабки версиялари ҳам юқори бошлангъич нархи туфайли турли хил фикрларни келтириб чиқарди, аммо қаттиқ рақобат туфайли LED нархлари сезиларли даражада пасайди. Бу шунингдек, энди бизда LED лампаларни танлаш учун кўплаб вариантлар мавжудлигини англатади.
Ёритиш мосламалари
Ёритиш мосламаси (шунингдек, ёритгич ёки люминесцент лампа сифатида ҳам танилган) – бу ёритишни таъминлаш учун ёруғлик манбаларини (лампочкалар ёки лампалар) жойлаштирадиган электр қурилмаси. Барча ёритиш мосламалари корпусга, уларни бошқариш учун калитларга ва ёруғлик манбасини ўрнатиш учун бир ёки бир нечта патронларга эга. Баъзи ҳолларда, масалан, LED ёритгичларида, лампа аллақачон унга ўрнатилган бўлади. Худди шундай, люстрлар ёки бралар каби стационар ёритгичлар мосламанинг ўзида калитга эга бўлмаслиги мумкин, балки унинг ишлашини бошқариш учун ташқи калитдан фойдаланиши мумкин. Кўпинча лампалар билан чалкаштириб юбориладиган ёритгичлар аслида лампалардан фарқ қилади. Лампа ёритгичнинг бир қисми бўлса, ёритгич ёритишни яратадиган қурилманинг бутун корпусидир. Баъзида кўчма ёритгичлар ҳам лампалар деб аталади, масалан, стол лампаси ёки иш столи лампаси. Талабнинг ортиши билан энди турли эҳтиёжлар учун ёритгичлар мавжуд. Улар материаллар, ўрнатиш усули, ёритиш функсияси ёки ишлатиладиган лампа турига кўра таснифланади. Шунингдек, ички ва ташқи фойдаланиш учун махсус ёритгичлар мавжуд. Тўғри ёритгични танлаш учун унинг хусусиятлари, қўллаш соҳалари ва мақсади каби омилларни ҳисобга олиш муҳимдир. Юқоридагиларни синчковлик билан тушуниш нафақат маконингизнинг идеал ёритилишини таъминлайди, балки хавфсизлик нуқтаи назаридан ҳам ҳал қилувчи аҳамиятга эга.Нотўғри кучланиш, материал ёки қувват жиддий оқибатларга олиб келиши ва ҳатто қисқа туташувга олиб келиши мумкин. Шунинг учун ёритгичларни сотиб олишдан олдин ўз эҳтиёжларингизни баҳолаш, мутахассислар билан маслаҳатлашиш ва ёъриқномани диққат билан ўқиш тавсия этилади.
